وبلاگ تخصصی مهندسی علوم دامی

ریک کلین یکی از متخصصانی است که به دلیل ارتباط نزدیک و مستمر با کشاورزان، صاحبان صنایع و کارخانه داران به صورت حرفه ای به مسائل طیور و صنعت تولید خوراک می پردازد .در تمام جلسات این سوال وجود دارد که " چرا از هورمون در تغذیه طیور استفاده نمی شود"و در تمام جلسات علل استفاده و یا عدم استفاده از هورمون در تغذیه طیور بحث می گردد.هر چند که نویسنده معتقد است در خصوص استفاده و یا عدم استفاده از هورمونها در تغذیه طیور بایستی بررسی بیشتری صورت گیرد.بر طبق مطالعات اندرسون و گرنات در دانشگاه کارولینای شمالی ، استفاده از هورمونها در تغذیه طیور توسط اکثر دولتها رد شده است. همچنین سازمان بهداشت جهانی به سمت متوقف کردن استفاده از هورمون رشد در تغذیه جوجه هایی پیش می رود که در تغذیه انسان مصرف می شود. موسسات پزشکی آمریکا و موسسه بهداشت عمومی بر این امر متفق القول هستند که: " چرا باید از هورمونها استفاده شود اگر ..." .در امریکا تبلیغات زیادی در خصوص مصرف جوجه هایی می شود که بدون هورمون پرورش یافته اند ، ولی هنوز هم مردم معتقدند که کار دولت در این زمینه روشن نیست.نوشتن و نصب برچسب روی فراوردهای مرغی باعنوان "عاری از هورمون" کاری اجباری و عدم انجام آن کاری غیر قانونی است.ولی یک واقعیت وجود دارد که با پیشرفتهای صورت گرفته در صنعت طیور و با انتخابهای خوب ژنتیکی، استفاده از هورمونها در راستای رسیدن به حداکثر سود و پتانسیل، کاری منطقی است.در طی آزمایشات مقایسه ای بین نژاد راس 308 و گروهی از طیور که از سال 1957 روی آنها هیچ کار اصلاح نژادی انجام نشده است  نشان داد که با استفاده از تغذیه مدرن و نژاد جدید وزن طیور تقریبا 5 برابر سنگین تر از طیور ی است که در سال 1957 پرورش می یافتند

جدول1 – وزن بدن خروسها، ضریب تبدیل غذایی در سن 21 و 42 روزگی (2003)

 همچنین نژادهای جدید برای رسیدن به وزن مشابه، میزان مصرف خوراکشان نصف نژادهای اصلاح نشده است.

نکته دیگر آن است که طیور جدید از نظر گوشت سینه 2 برابر نژادهای قدیمی است. نتایج تحقیقات نشان می دهد که 80 درصد پیشرفتهای حاصله در اثر بهبود ژنتیکی ( اصلاح نژادی) و 20 درصد در اثر نحوه تغذیه و خوراک دهی است.در این میان تلاش شده است که به حداکثر پتانسیل مرغ در راستای تولید تخم مرغ رسیده شود.

در جدول زیر اطلاعات  منتشر شده توسط کمپانی های- لاین آورده می شود.

جدول 2- تغییرات در نژاد های لاین قهوه ای در دهه اخیر

تغییرت مذکور توصیف نیست بلکه یک واقعیتی است که در صنعت طیور اتفاق افتاده است. در این میان 2 مساله وجود دارد :

نخست آنکه مرغها از نظر فیزیولوژیکی در طول شبانه روز نمی توانند بیش از یک تخم مرغ تولید کنند . در ثانی طیور تا رسیدن به بلوغ نمی توانند فشار  انتخاب ژنتیکی  را تحمل کنند.

در واقع بیشتر تولید کنندگان از مرغهایی استفاده می کنند که بتوانند 80-70 درصد پتانسیل ژنتیکی خود را نشان دهند. همچنین امروزه اکثر مرغها ی تخمگذار تجاری بیش از 90 درصد پتانسیل ذکر شده در جدول یک را نشان می دهند. مدیریت ، تراکم گله، تغذیه و بهداشت همگی بایستی تامین شود تا طیور مدرن بتوانند حداکثر پتانسیل خود را نشان دهند.استفاده از برنامه نوری و محدود کردن خوراک در راستای کاهش و کنترل رشد و کم کردن اختلالات متابولیکی و کاهش تلفات از نکات بسیار مهم است.

در بسیار از کشور ها استفده از مواد هورمونی یا شبه هورمونی محدود شده است.در آفریقای جنوبی از هورمونها یی استفاده می شود که از نظر بین المللی تایید و ثبت شده است. ولی در مقیاس وسیع تجاری از هورمونها استفاده نمی شود.به یاد داشته باشید که تمام هورمونها از جنس پروتئین بوده و همانند تمام منابع پروتئینی دیگر قابل هضم می باشندبه عبارت دیگر بایستی آن را در خوراک یا به صورت روزانه تزریق نمود.

توفیق در بهبود دادن صنعت طیور و تجارت آن همراه با مشکلاتی است. توفیق در این صنعت ناشی از پیشرفت ژنتیکی ، بهبود وضعیت تغذیه ای و بهتر شدن مدیریت است. ولی مساله نگران کننده این است که مشتریان یا مصرف کنندگان به این مسائل توجه نداشته و توفیقات ما را در این صنعت ناشی از مصرف افزودنی های خاص در خوراک طیور می دانند و در برخی موارد از این مواد به عنوان مواد جادوئی و سحر آمیز یاد می کنند. آنها می گویند چگونه می شود بدون استفاده از هورمون یا استروئید ها ، جوجه هایی با عضلات پر گوشت و یا سینه هایی گوشتی تولید کرد.

هر چند مصرف کنندگان در خصوص استفاده از آنزیم ها در تغذیه طیور نا موافقند ولی تصور من استفاده کامل از این عناصر است.

امروزه بر روی استفاده از غذاهایی ار گانیک و  امنیت غذایی تاکید فراوانی می شود. هر چند در مقیاس کوچک تبلیغات زیادی در خصوص عدم استفاده از مواد افزودنی در خوراک طیور می شود ولی این مساله نباید برای دولت ها گمراه کننده  باشد. اخیرا  بر روی بسیاری از فراورده هایی طیور عبارت " عاری از هورمون" نصب می شود. و یا در آن هیچ  دارویی مصرف نشده است.ولی میزان آن کم می باشد. این مساله همانند تبلیغاتی است که گفته می شود صبحانه ای حاوی غلات که 97 درصد از آن عاری از  چربی است.

در پایان به خاطر داشته باشید برای رسیدن به وزن بالا لازم است که مقادیر زیادی استروئید تزریق شود. زیرا که استفاده از این مواد در مقادیر اندک در مقایسه با تزریق روزانه  نمی تواند وزن قابل توجهی ایجاد کند.نویسنده اعتقاد دارد که جوجه هایی که در آن هورمون استفاده می شود همانند جوجه هایی است که در آن هورمون استفاده نشده است. فلذا به خود اجازه بدهیم و مطمئن باشیم که تمام مصرف کنندگان تمام این مطالب را می دانند و باید بدانند.

منبع : http://alimoradi62.blogfa.com

دانش و تكنولوژي هسته اي علاوه بر آنكه مي تواند در يك كشور بعنوان جايگزين سوخت هاي فسيلي براي توليد انرژي محسوب شود ، مي تواند در بسياري از بخشهاي صنايع توليدي و خدماتي نيز كاربرد هاي مفيد داشته باشد .دستيابي به دانش فرآوري هسته اي در ايران با توجه به افزايش جمعيت و نيارهاي غذايي كشور و كاهش سرانه منابع آبي و فرسايش خاك امروزه يك ضرورت است . با بكارگيري فناوريهاي نوين و در راس آنها فناوري هسته اي مي توان با استفاده بهينه از منابع موجود ، مسير تأمين امنيت غذايي را براي جامعه امروز و نسل آينده هموار كرد و كشور را در زمينه توليد محصولات كشاورزي به ويژه محصولات استراتژيك به خود كفايي رساند

ساليان زيادي است كه استفاده از ايزوتوپهاي مواد راديو اكتيو در بدست آوردن اطلاعات از گذشته ، اندازه گيري صنعتي ،‌كنترل كيفي محصولات ، نغيير ويژگيهاي محصولات و.... كاربرد دارد .

خصيصه اصلي كه باعث استفاده از اين نوع مواد در صنعت مي شود ويژگي پرتوافكني مواد راديو اكتيو است لازم به ذكر است كه مواد راديو اكتيوي كه در اينگونه از موارد استفاده مي شود ، بسيار ضعيف و با طول عمر بسيار كم است ، بگونه اي كه هيچگونه خطري را متوجه انسان نمي كند .

كاربرد و نقش تكنيك هاي هسته اي در كشاورزي

استفاده از ميزان بسيار كم مواد راديو اكتيويكي يكي از ساده ترين روش ها براي از بين بردن آفتهاي مختلف است جالب اين كه اين روش بر خلاف استفاده از سموم شيميايي اثرات منفي بر محصولات ندارد . يخصوص در موارديكه حشرات و آفت ها در مقابل سموم مقاوم شده باشند با استفاده از مواد راديو اكتيو بسادگي مي توان آنها را از بين برد همچنين با استفاده از مواد راديو اكتيو مي توان خاصيتي در گياهان اجرا كرد كه آنها از حداكثر آب موجود در خاك استفاده كنند . به اين ترتيب علاوه بر كاهش ميزان آب مصرفي و هزينه هاي توليد مانع به هدر رفتن آب باشد .

گندم طبسي يا همان گندم اتمي يكي از بهترين گندم ها در مناطق خشك و شور ايران است اين گندم كه در ابتدا مشكل بلندي قد داشت بذر آن در مركز تحقيقات كشاورزي مورد بررسي و اصلاح قرار گرفت بكار گيري بذر اين گندم در بعضي از نقاط اين كشور مثل طبس تا 70 در صد افزايش توليد به همراه داشته است . در سالهاي اخير ايران توانست به دو رقم برنج به نام هاي " پويا و تابش " كه براي اولين بار در كشور از روش موتانت (جهش يافته) به دست آمده اند ، دست پيدا كند . اين ارقام از گروه طارم و موسي طارم در گروه برنج صدر ي هستند كه در مقايسه با نمونه هاي شاهد (قبلي) ديگر مشكل بلند قامت ساقه و عدم مقاومت در برابر آفات را ندارند .

همچنين تشعشع مواد راديو اكتيو ضعيف برروي مواد غذايي باعث ازبين بردن باكتريهاي خطرناك شده و طول عمر بيشتر غذا را موجب مي شوند . استفاده از اين روش براي كشتن ميكربها و باكتريها سالهاست كه كاربرد دارد و نيز حمل و نقل در مسير هاي طولاني يا نگهداري دراز مدت مواد غذايي بدون استفاده از اين مواد كاري بسيار دشوار است .

پرتودهي مواد غذايي ،‌عبارت است از قراردادن ماده غذايي در مقابل مقدار مشخصي پرتو گاما ،‌پرتو افكني بر روي مواد غذايي بدون حالت فيزيكي يا مزه ماده خوراكي را تغيير دهد مي تواند آنرا بطور كامل استريليزه كند . در روشها ي قديمي با گرم كردن ماده سعي در كشتن ميكربهاي آن ميكردند .

بديهي است كه در اين روش تنها براي برخي از مواد غذايي مي تواند كاربرد داشته باشد ضمن اينكه مي تواند كيفيت فيزيكي مواد را تحت تأثير خود قرار دهد . با استفاده از تكنيك پرتو تابي هسته اي همچنين مي توان تغييرات ژنتيكي مورد نظر را براي اصلاح محصول در توده هاي گياهي بكاربرد .

كاربرد تكنيك هاي هسته اي در مديريت منابع آب همان بهبود دسترسي به منابع آب جهان ،‌يكي از زمينه هاي بسيار مهم توسعه شناخته شده است . بيش از يك ششم جمعيت جهان در مناطقي زندگي مي كنند كه دسترسي مناسب به آب آشاميدني بهداشتي ندارند . تكنيك هاي هسته اي براي شناسايي حوزه هاي آبخيز زير زميني ،‌هدايت آبهاي سطحي و زيرزميني ،‌كشف و كنترل آلودگي و كنترل نشت و ايمني سدها بكار مي رود . از اين تكنيك براي شيرين كردن آبهاي شور و آب دريا نيز استفاده مي شود.

كاربرد و نقش تكنيك هاي هسته اي در علوم دامي

از جمله كاربرد هاي فناوري هسته اي در علوم دامي مي توان به پيشگيري ،‌كنترل و تشخيص بيماريهاي دامي ،‌توليد مثل ،‌تغذيه و اصلاح نژاد دام و طيور ، بهداشت و ايمني محصولات دامي و خوراك دام اشاره كرد

مزيت عمده تكنولوژي هاي ايزوتوپي اندازه گيري سريع و دقيق واكنش ها مي باشد با اين روش مي توان متابوليت يك دارو را در سراسر بدن دنبال نمود بطوريكه با استفاده از اين تكنيك ها مي توان بيماريهايي مانند تب برفكي ، برسلولز و نيوكاسل را تشخيص و درمان كرد .

در بحث قابليت هضم در تغذيه دام براي اندازه گيري ميزان قابل استفاده بودن يك ماده معدني ( تمايز نسبتي از آن در مدفوع كه نمايانگر مقدار جذب نشده عنصر باشد از نسبتي كه منشأ بافتي دارد )‌

ضروري است .

مدتهاست كه اين تشخيص را بكمك علامت گذاري عناصر به عبارت بهتر استفاده از ايزوتوپهاي راديو اكتيو عناصر و تعيين نسبتي از عناصر علامت گذاري شده كه به درون دستگاه گوارشي ترشح مي شوند ،‌تعيين مي كنند . از ديگر كاربرد هاي تكنيك هاي هسته اي در تغذيه دام مي توان به از بين بردن قارچهاي مسموميت زا از جمله افلاتوكسين موجود بر روي مواد غذايي اشاره كرد . لازم به ذكر است كه مطالعات صورت گرفته بر روي خوراكهاي پرتودهي شده دامي بي ضرر بودن اين مواد را به اثبات رسانده است .

در بحث توليد مثل دام از كاربردهاي هسته اي مي توان به تشخيص آبستني و وضعيت جنين به كمك پرتوهاي راديو اكتيو اشاره كرد در اين روش از راديو ايزوتوپها براي اندازه گيري مولكول خاص در نمونه هاي بيولوژيكي استفاده مي شود براي مثال از اين روش براي اندازه گيري ميزان حضور هورمونهاي توليد مثلي از جمله پروژسترون از طريق تشخيص ايمنولوژيكي مانند RIA وELISA استفاده مي شود در اصلاح نژاد دام و طيور نيز از كاربرد تكنيك هاي هسته اي مي توان به نشاندار كردن مواد وراثتي ( DNA ، RNA و تك نوكلئوتيدها ) جهت مطالعه ژنوم دام و طيور به ويژه تعيين توالي ژنهاي مهم اقتصادي ، ايجاد نشاتگرهاي ژنومي راديواكتيو به منظور مطالعاتي همچون تعيين جنسيت ،‌شناسائي انفرادي دامها (انگشت نگاري DNA) ،‌تستهاي تشخيصي براي بيماريهاي ژنتيكي و نيز تعيين موقعيت ژنها در ژنوم اشاره كرد .

مآخذ : نشريه دنياي كشت و صنعت شماره 43

خواص تخم بلدرچین

در کتاب مقدس انجیل ، فصل 16 مهاجرت بنی اسرائیل از مصر به

 کنعان و در قرآن مجید (سوره بقره/57)و (اعراف/160) و(سوره طه 80-81)

از بلدرچین  به عنوان غذایی نیک یاد شده است.

تخم بلدرچین به خاطر ترکیب شیمیایی که دارد سزاوار نام بمب ویتامین شده است.

هر تخم بلدرچین در مقایسه با یک تخم مرغ حاوی:

 یک تخم بلدرچین هر چند که از لحاظ وزنی حدود یک پنجم وزن تخم مرغ معمولی را دارد، ولی نسبت به آن دارای 5 برابر فسفر، 5/7 برابر آهن، 6 برابر ویتامین B1(تیامین) و 15 برابر ویتامین B2 (ریبوفلاوین)  و مقادیر موثری از کلسیم، گوگرد و روی می باشد.

تخم بلدرچین سر شار از ویتامین ها ، مواد معدنی و مقادیری از پروتئین همراه

با لیپیدهاست،از این رو به سبب ایجاد متابولیسم بهینه در سلول های بدن ،

 در درمان بیماری های کبدی وکلیوی ، کم خونی ، آسم ، سل،

 ناتوانی جنسی و استرس ، و بازسازی بدن پس از جراحت یا زایمان

 توصیه می شود.

مصرف مرتب تخم بلدرچین باعث منظم شدن سیستم عصبی، قلبی و گوارشی بدن

 و افزایش شیر مادران می شود.

 عدم کلسترول زرده، این ماده غذایی را جزو بهترین رژیم های تغذیه ای برای

 ورزشکاران و بدنسازان قرار داده است.

 بلدرچین با داشتن اکثر خصوصیات مناسب  مانند : رشد سریع، بلوغ زودرس ،

 تولید بالای تخم ، فاصله کوتاه میان نسل ها ، نیاز کم به محیط پرورش

از لحاظ مساحت ، دوره جوجه کشی کوتاه ،حساسیت کم به بیماری ها

و قیمت بالای تولیدات ان موجب شده تا به عنوان یک پرنده مطلوب و

اقتصادی مورد توجه واقع شود.

منبع: احسان مصلحی

راز ركوردشكني دانشجويان كشاورزي در مسابقه بيكاري!

 در هر سيستمي، داده‌هاي مناسب، خروجي‌هاي صحيح و منطقي خواهد داشت. يكي از مهم‌ترين عوامل و ورودي‌هاي مؤثر در روند توليد در بخش كشاورزي، نيروي انساني كارآمد است. اين هدف اگرچه به لحاظ كمي در كشور تحقق يافته اما كارآمدي آن مورد ترديد است. عدم هماهنگي و تناسب بين آموزش دانشگاهي و نيازهاي بازار كار، مشكلات عديده‌اي را فراروي دانش‌آموختگان و دست‌اندركاران اين بخش قرار داده است. اين عدم هماهنگي را مي‌توان در موارد زير خلاصه كرد.
ـ اكثر مراكز دانشگاهي فاقد امكانات مناسب براي آموزش كاربردي دانشجويان بوده و بخش خصوصي نيز در اين امر دخالت چنداني ندارد.
ـ اكثر دروس ارائه شده در رشته‌هاي كشاورزي با نياز‌هاي بازار كار و مزرعه هماهنگي نداشته، دانشجو را به سمت حفظ كردن مطالب درسي تا يادگيري نكات كاربردي سوق مي‌دهد بطوريكه در نظر سنجي سازمان نظام مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي از 400 صاحب نظر اين بخش، مهمترين دليل بيكاري فارغ التحصيلان نارسايي در آموزش‌هاي كاربردي دانشگاه‌ها ذكر شده است.
ـ اكثر رشته‌هاي كشاورزي گرايش‌هايي عمومي اند تا تخصصي. دانشجوي كشاورزي در طول تحصيل در دانشگاه با تضادها و مطالب متفاوتي مواجه مي‌شود. آموزش تخصصي و تمركز در يك رشته خاص مورد نياز بازار مي‌تواند باعث كاهش بيكاري دانش آموختگان اين بخش شود.

ـ عدم تناسب شديدي بين پذيرش دانشجو و بازار كار در اين بخش وجود دارد. براساس اطلاعات منتشر شده از سوي سازمان مذكور نرخ بيكاري فارغ التحصيلان كشاورزي 24 درصد و 35 هزار نفر (بالاترين نرخ بيكاري در بين دانش آموختگان رشته‌هاي دانشگاهي) است و اين در حالي است كه ساختار نيروي انساني بخش كشاورزي بسيار نامناسب و غير تخصصي بوده و تنها 6/0 درصد از شاغلين اين بخش داراي تحصيلات دانشگاهي اند. ورودي دانشجويان كشاورزي در سال 82ـ81 در بخش دولتي 13000 و در دانشگاه آزاد اسلامي 28000 نفر بوده است. با توجه به ميانگين جذب كارشناس در 25 سال گذشته در بخش‌هاي دولتي و غير دولتي كه سه هزار نفر اعلام شده است، تعداد قابل توجهي از اين افراد بيكار شده كه علاوه بر هدر دادن سرمايه‌هاي ملي باعث وارد آمدن فشار‌هاي روحي و رواني از طرف جامعه و خانواده به فرد مي‌شود.

ـ شيوه پذيرش دانشجو توسط دانشگاه‌هاي دولتي و آزاد فاقد هرگونه بينش و مديريت آينده نگر است. امام صادق (ع) مي‌فرمايند: «كسي كه عملش را بدون بصيرت و دانش انجام دهد مانند كسي است كه در بيراهه سير مي‌كند، هرچه سرعت او بيشتر شود او را از مقصد دورتر مي‌كند». حدود 70 درصد از پذيرفته شدگان را خانم‌ها تشكيل مي‌دهند كه با توجه به شرايط كار در روستا و مزرعه اكثر اين افراد بيكار شده و سرمايه عظيمي از بيت المال از اين طريق هدر خواهد رفت. هزينه يك دانشجوي كشاورزي 8/1 برابر يك دانشجوي پزشكي، 5/2 برابر يك دانشجوي فني و مهندسي و علوم پايه و 7/2 برابر يك دانشجوي علوم انساني و اجتماعي است. اين روند پذيرش در دانشگاه آزاد اسف بارتر است چراكه علاوه بر تعداد بالاي پذيرفته شدگان در اين دانشگاه تركيب جمعيتي رشته‌ها نيز داراي شاخص مناسبي نيست بطوريكه از مجموع 45900 فارغ التحصيل اين دانشگاه طي سال‌هاي 78ـ68 در رشته‌هاي كشاورزي و منابع طبيعي در مقطع كارشناسي، 52 درصد در رشته زراعت فارغ التحصيل شده اند.

ـ دانشجوي راه يافته به دانشگاه در اين رشته‌ها به دليل عدم آشنايي و علاقه به آن، فاقد كارآيي لازم در زمان ورود به بازار كار است. نظر سنجي سازمان مذكور در سال 1382 نشان مي‌دهدكه تنها ده درصد دانشجويان اين رشته‌ها به دليل علاقه به كار در اين بخش، انتخاب رشته كرده و 77 درصد آنها انگيزه اصلي خود را فقط قبولي در دانشگاه ذكر كرده اند. عده زيادي از آنها در زمان ورود به دانشگاه، از اين رشته هيچ گونه شناختي نداشته اند. بر اساس مطالعه اي كه در دانشگاه اصفهان انجام شده است، 72 درصد دانشجويان در زمان انتخاب رشته هيچ گونه شناختي از اين رشته نداشته اند و اين نشان دهنده اين حقيقت است كه هيچ كدام از آنها يا كشاورز و روستايي نبوده و يا به هر نحوي با اين بخش در ارتباط نبوده اند.

چه بايد كرد؟
با توجه به مطالب گفته شده و براي افزايش توان بهره وري علمي دانشجويان و ورود آنها به عرصه كار و حتي كارآفريني توجه به نكات زير ضروري باشد.

ـ آهنگ پذيرش دانشجو بايد در رشته‌هاي كشاورزي با توجه به محيط كار كه مناطق روستايي و مزرعه مي‌باشد، كاهش يافته و بر اساس ضوابط مشخصي انجام شود.

ـ بايد امكانات و تخصص‌هاي لازم در مراكز دانشگاهي گسترش يافته و روحية كار در دانشجويان اين رشته‌ها افزايش يابد تا دانشجو به محض ورود به بازار كار جذب شود.

ـ با توجه به اينكه تنها 6/0 درصد از شاغلين بخش كشاورزي، تحصيلات دانشگاهي دارند، ضرورت انتقال فن آوري‌هاي نو از طريق مراكز ترويجي به كشاورز ضروري است. ترويج تنها حلقه اتصال بين كشاورزي سنتي و مدرن است كه در انحصار بخش دولتي قرار داشته و فاقد كارآيي لازم است. بنابراين خصوصي سازي در اين بخش از طريق ايجاد تسهيلات براي فارغ التحصيلان هر رشته مي‌تواند باعث انتقال فن آوري و كاهش نرخ بيكاري شود.

ـ دولت بايد راه كارهاي قانوني براي حضور كارشناسان و فارغ التحصيلان را در زير بخش‌هاي كشاورزي فراهم كند و يا از طريق ايجاد تسهيلات بانكي قابل دسترس آنها را در متن توليد قرار دهد. حضور تنها 30 درصد از پتانسيل علمي فارغ التحصيلان و كارشناسان كشاورزي در مزارع گندم يكي از عوامل مهم خودكفايي گندم بوده و در صورت استفاده از تمام اين پتانسيل مي‌توان توليد گندم را تا 18 ميليون تن افزايش داد.