راز ركوردشكني دانشجويان كشاورزي در مسابقه بيكاري!
در هر سيستمي، دادههاي مناسب، خروجيهاي صحيح و منطقي خواهد داشت. يكي از مهمترين عوامل و وروديهاي مؤثر در روند توليد در بخش كشاورزي، نيروي انساني كارآمد است. اين هدف اگرچه به لحاظ كمي در كشور تحقق يافته اما كارآمدي آن مورد ترديد است. عدم هماهنگي و تناسب بين آموزش دانشگاهي و نيازهاي بازار كار، مشكلات عديدهاي را فراروي دانشآموختگان و دستاندركاران اين بخش قرار داده است. اين عدم هماهنگي را ميتوان در موارد زير خلاصه كرد.
ـ اكثر مراكز دانشگاهي فاقد امكانات مناسب براي آموزش كاربردي دانشجويان بوده و بخش خصوصي نيز در اين امر دخالت چنداني ندارد.
ـ اكثر دروس ارائه شده در رشتههاي كشاورزي با نيازهاي بازار كار و مزرعه هماهنگي نداشته، دانشجو را به سمت حفظ كردن مطالب درسي تا يادگيري نكات كاربردي سوق ميدهد بطوريكه در نظر سنجي سازمان نظام مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي از 400 صاحب نظر اين بخش، مهمترين دليل بيكاري فارغ التحصيلان نارسايي در آموزشهاي كاربردي دانشگاهها ذكر شده است.
ـ اكثر رشتههاي كشاورزي گرايشهايي عمومي اند تا تخصصي. دانشجوي كشاورزي در طول تحصيل در دانشگاه با تضادها و مطالب متفاوتي مواجه ميشود. آموزش تخصصي و تمركز در يك رشته خاص مورد نياز بازار ميتواند باعث كاهش بيكاري دانش آموختگان اين بخش شود.
ـ عدم تناسب شديدي بين پذيرش دانشجو و بازار كار در اين بخش وجود دارد. براساس اطلاعات منتشر شده از سوي سازمان مذكور نرخ بيكاري فارغ التحصيلان كشاورزي 24 درصد و 35 هزار نفر (بالاترين نرخ بيكاري در بين دانش آموختگان رشتههاي دانشگاهي) است و اين در حالي است كه ساختار نيروي انساني بخش كشاورزي بسيار نامناسب و غير تخصصي بوده و تنها 6/0 درصد از شاغلين اين بخش داراي تحصيلات دانشگاهي اند. ورودي دانشجويان كشاورزي در سال 82ـ81 در بخش دولتي 13000 و در دانشگاه آزاد اسلامي 28000 نفر بوده است. با توجه به ميانگين جذب كارشناس در 25 سال گذشته در بخشهاي دولتي و غير دولتي كه سه هزار نفر اعلام شده است، تعداد قابل توجهي از اين افراد بيكار شده كه علاوه بر هدر دادن سرمايههاي ملي باعث وارد آمدن فشارهاي روحي و رواني از طرف جامعه و خانواده به فرد ميشود.
ـ شيوه پذيرش دانشجو توسط دانشگاههاي دولتي و آزاد فاقد هرگونه بينش و مديريت آينده نگر است. امام صادق (ع) ميفرمايند: «كسي كه عملش را بدون بصيرت و دانش انجام دهد مانند كسي است كه در بيراهه سير ميكند، هرچه سرعت او بيشتر شود او را از مقصد دورتر ميكند». حدود 70 درصد از پذيرفته شدگان را خانمها تشكيل ميدهند كه با توجه به شرايط كار در روستا و مزرعه اكثر اين افراد بيكار شده و سرمايه عظيمي از بيت المال از اين طريق هدر خواهد رفت. هزينه يك دانشجوي كشاورزي 8/1 برابر يك دانشجوي پزشكي، 5/2 برابر يك دانشجوي فني و مهندسي و علوم پايه و 7/2 برابر يك دانشجوي علوم انساني و اجتماعي است. اين روند پذيرش در دانشگاه آزاد اسف بارتر است چراكه علاوه بر تعداد بالاي پذيرفته شدگان در اين دانشگاه تركيب جمعيتي رشتهها نيز داراي شاخص مناسبي نيست بطوريكه از مجموع 45900 فارغ التحصيل اين دانشگاه طي سالهاي 78ـ68 در رشتههاي كشاورزي و منابع طبيعي در مقطع كارشناسي، 52 درصد در رشته زراعت فارغ التحصيل شده اند.
ـ دانشجوي راه يافته به دانشگاه در اين رشتهها به دليل عدم آشنايي و علاقه به آن، فاقد كارآيي لازم در زمان ورود به بازار كار است. نظر سنجي سازمان مذكور در سال 1382 نشان ميدهدكه تنها ده درصد دانشجويان اين رشتهها به دليل علاقه به كار در اين بخش، انتخاب رشته كرده و 77 درصد آنها انگيزه اصلي خود را فقط قبولي در دانشگاه ذكر كرده اند. عده زيادي از آنها در زمان ورود به دانشگاه، از اين رشته هيچ گونه شناختي نداشته اند. بر اساس مطالعه اي كه در دانشگاه اصفهان انجام شده است، 72 درصد دانشجويان در زمان انتخاب رشته هيچ گونه شناختي از اين رشته نداشته اند و اين نشان دهنده اين حقيقت است كه هيچ كدام از آنها يا كشاورز و روستايي نبوده و يا به هر نحوي با اين بخش در ارتباط نبوده اند.
چه بايد كرد؟
با توجه به مطالب گفته شده و براي افزايش توان بهره وري علمي دانشجويان و ورود آنها به عرصه كار و حتي كارآفريني توجه به نكات زير ضروري باشد.
ـ آهنگ پذيرش دانشجو بايد در رشتههاي كشاورزي با توجه به محيط كار كه مناطق روستايي و مزرعه ميباشد، كاهش يافته و بر اساس ضوابط مشخصي انجام شود.
ـ بايد امكانات و تخصصهاي لازم در مراكز دانشگاهي گسترش يافته و روحية كار در دانشجويان اين رشتهها افزايش يابد تا دانشجو به محض ورود به بازار كار جذب شود.
ـ با توجه به اينكه تنها 6/0 درصد از شاغلين بخش كشاورزي، تحصيلات دانشگاهي دارند، ضرورت انتقال فن آوريهاي نو از طريق مراكز ترويجي به كشاورز ضروري است. ترويج تنها حلقه اتصال بين كشاورزي سنتي و مدرن است كه در انحصار بخش دولتي قرار داشته و فاقد كارآيي لازم است. بنابراين خصوصي سازي در اين بخش از طريق ايجاد تسهيلات براي فارغ التحصيلان هر رشته ميتواند باعث انتقال فن آوري و كاهش نرخ بيكاري شود.
ـ دولت بايد راه كارهاي قانوني براي حضور كارشناسان و فارغ التحصيلان را در زير بخشهاي كشاورزي فراهم كند و يا از طريق ايجاد تسهيلات بانكي قابل دسترس آنها را در متن توليد قرار دهد. حضور تنها 30 درصد از پتانسيل علمي فارغ التحصيلان و كارشناسان كشاورزي در مزارع گندم يكي از عوامل مهم خودكفايي گندم بوده و در صورت استفاده از تمام اين پتانسيل ميتوان توليد گندم را تا 18 ميليون تن افزايش داد.
